Borja Tosar, astrofísico: “O ceo de Sarria é un dos mellores que se poden ver en Europa”
Jessica Fernández
Para quen non o coñeza, quen é Borja Tosar?
Son astrónomo, piloto de avión e o que me queda é ser astronauta, pero está complicado. Estudei o mestrado de Astrofísica e o mestrado de Comunicación Científica na Universidade de Valencia, e desde hai 20 anos colaboro na Casa das Ciencias da Coruña. Unha das cousas que decidín na miña vida é nunca afastarme moito de Sarria. Non paso 15 días sen ir ver a miña nai.
O seu recoñecemento internacional non lle impide presumir de ser de Sarria.
Estou clarisimamente orgulloso de ser sarriao, pero non creo que o meu perfil sexa extraordinario para Sarria, en absoluto. Creo que hai perfís en Sarria dun nivel bastante superior e eu son un sarriao máis, totalmente común e normal. En Sarria hai magníficos pilotos, como Moreda. E tamén hai científicos, como enxeñeiros aeronáuticos e químicos, como o meu profesor de química, José Ramón Cuadros, unha das persoas que me inspiraron para ser quen son, igual que o profesor de Filosofía, Luciano.
Algún mérito terá, deixando a un lado a humildade.
Quizais sexa o único astrónomo. Hai xente á que lle gustan as estrelas coma a min, pero xente que desenvolveu a astronomía como eu a desenvolvín, tanto coa ciencia como coa comunicación científica, así como a nivel de formación, pois si que é verdade que non coñezo a ninguén. Se hai algún astrónomo por aí que non coñeza e nos estea lendo, estarei encantado de quedar con el para saír observar en Sarria. Para min é moi importante porque, desde que era pequeno, desexaba atoparme en Sarria con alguén que tivese a mesma paixón ca min e fose comigo observar as estrelas para non ir só ao San Marco.
É tan especial o ceo de Sarria para ver as estrelas?
Que medrase en Sarria é o que fixo que sexa astrónomo, porque eu saía da miña casa pola noite e vía un ceo espectacular, como non se ve en ningunha outra cidade de Galicia. Se vivise nunha gran cidade, non vería un ceo estrelado que me gustase tanto como para dedicarme a isto. O raro é que non haxa máis. E respecto ao porqué, o principal factor de que se vexan tan ben as estrelas en Sarria é a escasa contaminación luminosa. Cando era pequeno había menos desenvolvemento urbano e, polo tanto, víase mellor, pero segue sendo un lugar moi favorable para a observación, aínda a pesar de que empeoraron moitísimo as condicións nos últimos anos, máis farois, máis casas, máis núcleos de poboación. O ceo de Sarria, sobre todo en altitude no San Marco, é un dos mellores ceos que se poden ver en Europa.
É sorprendente que diga iso, tendo en conta que traballou como operador de telescopios no Observatorio do Teide do Instituto de Astrofísica de Canarias, un dos mellores lugares do mundo para observar o ceo.
Ben, é que tecnicamente Tenerife xa non sería Europa, xeograficamente falando. Pero quizais o de Tenerife non, mais o da Palma seguramente está na lista dos tres mellores ceos do mundo. O de Tenerife, pola forma na que está deseñada a illa, é un pouco peor, pero tamén é un ceo extraordinario. Pero, mesmo así, hai noites nas que o ceo de Sarria pode ser tan espectacular como unha boa noite de Tenerife.
Non só observa o ceo, senón que tamén participa en actividades de divulgación científica en colexios e en Sarria, non si?
Si. O que máis me gusta é saír co telescopio observar e isto sabíano os meus amigos, especialmente Iván Quiñoá, de La Unión, quen me propuxo levar a cabo obradoiros co telescopio cos meus veciños. Eu, encantado, porque son actividades que che gusta facer e, cando che gusta moito facer algo, queres compartilo. Igual que cando me chaman do Concello de Sarria para dar unha charla sobre a eclipse ou vir facer unha observación, pois vou encantado de facelas e de que conten comigo. É o lugar no que máis contento estou de facer cousas. De feito, a primeira vez que fixen unha observación en Sarria, viñeron un montón de amigos meus de toda Galicia, porque sabían que me facía moitísima ilusión dar unha charla en Sarria. Por iso, non espero que me chamen para máis actividades, senón que se preparen se non me volven chamar para facer cousas. (risas)
Este ano vaise producir un fenómeno astronómico de moita relevancia: a eclipse total de sol. Esaxeramos os medios destacando a súa importancia?
Para nada. Unha eclipse total de sol é un fenómeno completamente diferente aos fenómenos dos que se fala normalmente, como superlúas cheas, aliñacións planetarias, de cometas... Agora si que vén un fenómeno totalmente espectacular, que é unha eclipse total de sol. Non hai nada máis espectacular; nin auroras boreais, nin fervenzas, nin voar no Canón do Colorado, non hai nada que se pareza a unha eclipse total de sol. É un fenómeno único na vida e temos a sorte de que nas nosas vidas vaia ocorrer en Sarria. Hai que ter unhas lentes para eclipse para as fases parciais, para a totalidade non fai falta nada, e logo buscar un lugar no que se vexa a eclipse, que é o 12 de agosto ás 20:28 horas en Sarria. Quero animar a todos os meus veciños a que, por favor, fagan todo o posible por non perdelo.
Onde vai ver vostede a eclipse total de sol?
Espero que onde estea despexado. Ao ser tan especial, espero velo desde a miña casa, desde a eira da miña casa. Pero sei que moi probablemente o vexa no coche co portátil ao lado perseguindo un claro e mirando a previsión meteorolóxica porque o tempo cambia en agosto e, como na película Twister, que busca un tornado, eu buscaría un claro para ver a eclipse total de sol, porque para min é moi importante. Unha parte importante da eclipse é que o Sol cambia por un Sol eclipsado coa coroa solar arredor, que é espectacular. É dicir, a Lúa colócase no centro e vese un círculo negro e ao redor unha especie de fantasma que é o espectacular do Sol. O Sol non desaparece, senón que se converte noutro tipo de fenómeno que se parece un pouco ao ollo de Sauron, e vai estar moi baixo. E en agosto é moi doado que se formen nubes de evolución pola tarde que tapen o ceo baixo. De feito, en agosto é moi habitual que ao principio da noite haxa nubes baixas no horizonte, que poden impedir ver a eclipse ou, polo menos, a coroa solar.
Por último, e entrando nun terreo escabroso, pódese vivir da ciencia?
Dígoo moitas veces cando me convidan a dar unha charla: os astrofísicos sempre estamos pedindo diñeiro. En España temos formados científicos dun nivel espectacular e non hai sitio para os científicos. A vida da academia científica é extremadamente dura e moi vocacional, porque tes que pasar un deserto terrible ata conseguir unha praza fixa e que che dean un salario e un lugar dignos, cando a túa formación é espectacular. Entón, si que é verdade que tanto en Sarria como en España formamos aos mellores científicos do mundo. Os astrofísicos pedimos un salario que nos dea para tres comidas quentes ao día, unha casa para vivir e irnos de vacacións de vez en cando, pero é difícil chegar a iso. Son moitos anos, moito esforzo e moito papeleo; e iso chégache con 40 anos, unha mágoa.